|
home FFI-international: Engels FFI-international Forum
|
Islam is een pseudo-godsdienst - Navane
Inleiding Voor westerlingen bevat deze constatering weinig nieuws. In het dagelijks leven kunnen we vaststellen dat de islam een sterke invloed uitoefent op: het aangaan van relaties (alleen met moslims); het aangaan van familiebanden (uithuwelijken); rituelen (bidden, ramadan). Het zou kunnen zijn dat westerlingen de islam verkeerd begrijpen. Het is om die reden nodig om moslims zelf te laten vertellen hoe zij de verhouding tussen geloof en wereld beleven. Moslims over de islam als complete levensfilosofie Akbar S. Ahmed is een zeer bekend en productief schrijver over islamitische onderwerpen. In De Islam en het westen (1993) schrijft hij: ….De islam benadrukt dat het leven evenwichtig moet zijn; dat iemand moet bidden maar ook tijd moet hebben voor zijn familie; dat men matig moet eten en regelmatig aan lichaamsbeweging moet doen; dat seks natuurlijk is maar wel binnen de wettelijke grenzen van het huwelijk, enzovoort. De woordkeus laat geen twijfel bestaan: 'moet' (bij ontbreken van het Engelstalige origineel weet ik niet of hier 'must' of 'ought' stond, hetgeen nogal verschil maakt). Iemand die niet van bidden houdt of niet zo een behoefte heeft aan veel familie, of een hekel heeft aan lichaamsbeweging, is bij de islam aan het verkeerde adres. Mensen die menen als individu in alles een vrije wil te hebben, ontmoeten de voorschriften van de islam. Ahmed: "Islam gaat dus niet alleen over engelen en goddelijke openbaringen. Het is een theologie die bepaalde sociale praktijken op het gebied van cultuur, manieren, voeding en taal voortbrengt, en in dit opzicht is islam ook sociologie". (citaten p. 16). Een theologie is de leer van godsdienst en god. Dat de beoefening van godsdienst dan wel theologie invloed heeft op cultuur, zoals beeldende kunst en literatuur, is geen nieuw inzicht. Maar een godsdienst of theologie die manieren, voedingsvoorschriften, taal en sociologie voortbrengt is volgens mij een unicum in de geschiedenis. "De woorden van de Profeet zijn voor moslims aanleiding om elkaar hartelijk te begroeten, roddel en laster te mijden, uitnodigingen om bij elkaar op visite te gaan te aanvaarden, zieken te bezoeken, mee te lopen in begrafenisstoeten. De islam schrijft ook voor dat kinderen hun ouders respecteren en dat ouders hun kinderen liefde en aandacht geven. (onderstreping van mij – N.) Deze alinea maakt op de welwillende, onbevangen lezer misschien in eerste instantie weinig indruk. De dingen die beschreven worden zijn normale activiteiten die in elke gemeenschap wenselijk zijn en gerespecteerd worden. Het ongewone valt pas op als we de zinnen opvatten in hun samenhang. De profeet en de islam worden centraal gesteld in het denken en handelen van mensen. Zouden zonder de profeet en de islam mensen elkaar niet of minder hartelijk begroeten? Zouden ze zonder de profeet en de islam roddel en laster ijverig verspreiden? Bovendien maakt Ahmed hier duidelijk een onderscheid tussen moslims, die zich aangemoedigd voelen door de islam om elkaar te bezoeken, maar daarentegen het kennelijk niet nodig vinden niet-moslims te bezoeken. Al deze dingen gebeuren in werkelijkheid in elke samenleving omdat mensen een ingeboren behoefte hebben als menselijk wezen om banden met andere mensen te onderhouden. Ze hebben daar geen geloof en profeten voor nodig. De gedachte dat je een geloof nodig zou hebben om een sociale structuur aan te brengen is kunstmatig en kan alleen opkomen in een denkpatroon, waarin al het menselijk handelen bepaald moet worden door regels en verboden die zijn vastgesteld door een hogere authoriteit. Volken die geen godsdienst kennen (maar wel geloof) en ongelovigen doen alle activiteiten die Ahmed beschrijft, zonder zich door de afwezigheid van profeet of islam gehinderd te voelen. En als deze volken de islam leren kennen, is dat zeker geen extra stimulans om die activiteiten meer aandacht dan voorheen te geven. "Islam is een complete beschaving; het is een levensfilosofie". (Ahmed, p. 16) Met deze slotzin heeft Ahmed de gang van geloof naar totalitaire doctrine gemaakt. Ahmed heeft ongeveer twintig boeken en andere publicaties op zijn naam staan. Hij heeft het script voor de film over het leven van de stichter van Pakistan geschreven. Hij was docent aan verschillende westerse universiteiten, trad op in tv programma's. Hij kan gezien worden als een vertegenwoordiger van de hoofdstroming van de islam, zeker geen obscurantist of fanaticus. Zijn indrukwekkend curriculum staat op internet. Voor westerse oren klinkt het is een levensfilosofie natuurlijk beter dan het is een totalitaire doctrine of het is een dwangsysteem. Voor een levensfilosofie kies je of je verwerft het door eigen inspanning, maar niemand kan realist, rationalist of idealist worden doordat zijn ouders hem opdragen op zevenjarige leeftijd een boek uit het hoofd te leren. Het woord levensfilosofie heeft de bijklank van beschaving, eruditie, van moeizaam verkregen wijsheid, van universalistische waarden, die niemand zal ontkennen. Het geheim zit in het gebruik van de woorden: binnen welk kader moeten we ze plaatsen? Ahmed ontleent deze woorden aan een westerse context, wetende dat westerlingen deze objectiverend zullen waarderen. Als we ze plaatsen binnen de moslim context, wordt het verschil duidelijk. Islam is een geloof; een levensfilosofie is iets dat mensen verkrijgen door eigen inspanning. Je kunt geen filosoof worden door je te bekeren of een geloofsbelijdenis te uiten. Bovendien is filosofie niet vergelijkbaar met geloof, omdat er naast filosofie niet zoiets als filosofie-dienst of een filosofie-kerk bestaat. Ahmed gebruikt hier het woord filosofie om aan te sluiten bij westerse beeldspraak, die het woord filosofie een zeer ruime betekenis geeft. In de islam echter staat geloof recht tegenover filosofie, denk aan de strijd met de Moetaziliten en mensen als Averroes en Al-Gazali. Vanwege de culturele achtergrond acht ik het uitgesloten dat Ahmed hier zijn eigen mening weergeeft; hij beoefent taqiyya. Een geloof is per definitie geen complete beschaving; net zomin als dat een geloof een levensfilosofie kan zijn. Als mensen zoiets zeggen, dan gebruiken ze het woord filosofie als beeldspraak voor levensbeschouwing, hetgeen een veel ruimer begrip is dan geloof. Let op de subtiele nuancering in het woord complete. Dit woord heeft een limitatieve betekenis, namelijk dat er dus niets ontbreekt aan de islam. De islam is het non plus ultra op godsdienstgebied, denk aan de claim dat Abraham al een moslim avant la lettre was. Daarnaast heeft complete een contrastieve betekenis. De islam wordt hiermee afgezet tegen andere godsdiensten, die anders dan de islam zijn, en dus niet compleet kunnen zijn. Leg hier naast zinnen als: Het kapitalisme is een complete beschaving. Het christendom is een complete beschaving. De holle grootheidswaanzin van dergelijke beweringen valt gewoon over je heen. Een geloof is altijd onderdeel van een beschaving en niet andersom. De beschaving in Noord-Europa is in de 16de eeuw overgestapt van het katholicisme naar het protestantisme. Dat was een verandering van geloof, niet van beschaving. Islamologen "In my understanding they constitute a set of Muslim individuals who belong to a Muslim elite. That is to say that they are well-to-do and they have extensive influence among other Muslim intellectuals. The four voices are all at the centre of, so to speak, new "schools". (…) "In the opinion of the writers, science is subordinated to the claims of Islamic tradition. Islam is an all-encompassing ideology, and therefore, it must formulate ideas about an Islam science." "In their approach, one important task is to establish the true interpretation of the word of Allah in order to live the perfect life in accordance with the Islamic tradition. Science must, therefore, be Islamic." Stenberg stelt vast dat zijn eigen positie nominalistisch is, dat wil zeggen er is geen object waarvan men objectief kan vaststellen dat het 'islam' is. Islam is datgene wat iemand islam wenst te noemen. Er is geen objectieve waarheid die de wetenschapper kan vaststellen en meten. Hij kan slechts vaststellen dat er betekenissen zijn die mensen uiten, maar niet de absolute betekenis van het leven. Dit staat scherp in contrast met de ideeën van de schrijvers die hij heeft bestudeerd. Deze streven naar een absolute puurheid die ze menen te kunnen vinden in een islam ontdaan van elke subjectiviteit. Het zal niemand verrassen dat het standpunt van salafisten en islamisten en de genoemde vier schrijvers zich op grote afstand bevindt van een de wetenschappelijke benadering van Stenberg. Maar ook een betrekkelijk gematigd schrijver als Ahmed hanteert een soortgelijk standpunt: "Sommige westerse islam-wetenschappers spreken over vele soorten islam, een 'Marokkaanse islam', een 'Indiase islam' enzovoort. Dit is onnauwkeurig en misleidend. Er is maar een islam." (Ahmed, De islam en het westen, p. 15) Rest mij nog te zeggen dat 'islamitische wetenschap' mij net zo merkwaardig in de oren klinkt als 'joodse natuurkunde' of 'animistische zinsontleding'. De islamisering van wetenschap In het westen zijn we al twee eeuwen gewend dat wetenschap zijn eigen gang gaat, misschien wel langer. Tenslotte ontwikkelden Plato en Aristoteles hun opvattingen al zonder de priesters van Delphi om toestemming te vragen. In de islam echter staan wetenschap en geloof bijna van het begin af aan op gespannen voet met elkaar. Dit heeft er toe geleid dat het onderwijs in moslim landen nog steeds van bedenkelijke kwaliteit is. Zowel op de middelbare school als op de universiteit wordt ongeveer een dag per week besteed aan koranstudie. Door de herhaalde nederlagen tegen Israël hebben de moslim landen ingezien dat de achterstand op het westen alleen maar zou toenemen. De inkomsten uit olie stellen hen in staat om wapens te kopen, maar ze hebben ondervonden dat ze er daar nog niet mee zijn. Macht wordt steeds meer dan voorheen bepaald door kennis en tegenwoordig is dat wetenschappelijke kennis. De moslim landen hebben snel na de nederlaag in 1973 hun houding bijgesteld. Wetenschap is nog steeds een westerse uitvinding, maar wordt niet langer zonder meer afgewezen. Er wordt gestreefd naar islamisering van kennis, in overeenstemming met koran, de islamitische ethische normen. De term is het eerst gebruikt door Naquib al-Attas in 1978. (zie Wikipedia voor details). Het principe is eenvoudig. Westerse wetenschap is door haar typerende methoden, begrippen en opvattingen ongeschikt voor de islam. Daarom moet moderne kennis eerst geïslamiseerd worden om ook de traditionele sectoren van de moslim gemeenschap voor zich te winnen. De filosoof Al-Faruqi (1982) ziet overeenkomsten tussen de traditionele islam en de moderne ecologische beweging. De uitwerking van deze ideeën blijft nog wat vaag omdat er nog veel verschillen overblijven. Toch zijn de eerste resultaten al zichtbaar. Op internet zijn er tal van islamitische websites die islamitische wetenschap bedrijven. De nadruk ligt dan op taakvelden als biologie, ethiek, sociologie. Iemand als Harun Yahya heeft een aantal boeken op internet gepubliceerd waarin hij probeert aan te tonen dat de evolutieleer niet wetenschappelijk is en dat de islam een alternatief kan bieden. Hij doet daarmee ongeveer hetzelfde als wat de creationisten in de VS hebben getracht te doen. Jammer voor Yahya (een pseudoniem) is dat zelf een autodidact op gebied van evolutieleer door zijn argumenten kan prikken. Meestal schrijft hij de evolutionisten beweringen toe die nooit gedaan zijn of die voortkomen uit het zeer beperkte begrip dat Yahya van de evolutieleer heeft. Consensus over de verhouding islam-samenleving Welke bron ik ook raadpleeg, ik kom steeds uit op hetzelfde punt. De islam is een alomvattende leer. Het laat geen enkele vrijheid over voor de gelovigen. De bevestiging hiervan is te vinden in de koran, de hadith, de exegese, de dagelijkse werkelijkheid, vele analyses in boeken en op internet, islamitische wetenschappers. Het is geen verkeerde interpretatie van westerse oriëntalisten, het is de visie van islamieten zelf. Het enige verschil zit in de waardering: uiteraard zijn moslims positief over hun eigen geloof, maar andersgelovigen niet. Dit is voor moslims zeer moeilijk te accepteren en daarom proberen ze van alles om dit verschil in beleving om te buigen. Uit het totaalbeeld trek ik de conclusie dat islam geen godsdienst is maar een doctrine, een geheel van sociale voorschriften. Het godsdienstige karakter is een omhulsel dat de enige verbindende factor van het geheel is. In de tijd dat de islam ontstond was godsdienst in feite het enige kader waarin men uitspraken kon doen over ethiek. Een persoon heeft een geloof, ook zonder kerk of godsdienst. Rituelen zijn sociale afspraken die in hun geheel de godsdienst vormen. Deze godsdienst heeft doorgaans een gebouw en een organisatie nodig, dat noemen we een kerk. Kerk zonder godsdienst is ondenkbaar. Godsdienst zonder geloof is moeilijk voorstelbaar. Andersom kan geloof bestaan zonder godsdienst of kerk (natuurgodsdiensten). Islam bestaat uit veel godsdienst, weinig kerk en nog minder geloof. Als je de voorschriften en de rituelen weghaalt, blijft er bijna niets over. De juiste vragen Zij die de kennis (hetgeen nog niet hetzelfde is als wetenschap) willen islamiseren, wijzen er in zekere zin terecht op dat wetenschap en westerse begrippen, categorieën en methoden. Maar ik denk dat ze de volgorde verkeerd opvatten. Wetenschap houdt zich bezig met natuurlijke processen en niet met de praktijken van de mensenmaatschappij. Voor zover deze laatste bestudeerd wordt, gebeurt dat op de manier waarop processen bestudeerd worden. Deze methode heeft vanaf de 13de eeuw de westerse samenleving geleidelijk veranderd. Het is niet zo dat de westerse samenleving onveranderd is gebleven en daarnaast de wetenschap heeft ontwikkeld. De islamiseringstactiek stelt daarom de verkeerde vraag, namelijk: hoe kan islam zichzelf blijven en toch op wetenschappelijk gebied meetellen? De begrippen, categorieën en methoden waar islamisten naar verwijzen zijn niet westers, maar de westerse samenleving is verwetenschappelijkt ofwel gerationaliseerd. Paus Benedictus XVI verwees hiernaar in zijn gewraakte speech van september 2006 en wel in de alinea meteen voor het gedeelte waar sommige moslims zo boos over werden. Conclusie Naast wetenschap kennen we pseudo-wetenschappen zoals parapsychologie, astrologie en homeopathie. Ze gebruiken het jargon van echte wetenschappen of ontwikkelen soms een eigen jargon, zoals de ufologie en het marxisme. Ze imiteren de methoden van echte wetenschappen en passen deze dan toe op een manier die niet deugt. Het leidt tot uitspraken die niet na te trekken zijn over feiten die niet voor de rede toegankelijk zijn.
Op gelijke wijze is er godsdienst en pseudo-godsdienst. Echte godsdienst beperkt zich tot de wezenlijke vragen over leven en dood, die zich onttrekken aan de wetenschap. Op de dag dat bewezen wordt dat God bestaat, is het geloof overbodig geworden – en misschien ook wel de godsdienst, omdat het wonderlijke dan wel verdwenen is.
Islam is een pseudo-godsdienst. (c) Navane, 5 december 2006 Debatteer mee op ons Forum! |
