|
home FFI-international: Engels FFI-international Forum
|
Israël versus Hamas - Wim Aerts
Reeds gedurende de ganse recente geschiedenis vormt het conflict tussen Israël en Palestina een bron van spanningen die een impact heeft op de ganse Arabische wereld, en bij uitbreiding op het ganse spectrum van de internationale politiek. Het hoeft geen betoog dat een meer duurzame oplossing een onmiskenbare bijdrage zou leveren aan een vredevoller en meer democratisch Midden-Oosten.
Het is in deze context dus van onweerlegbaar belang dat bij elke nieuwe situatie wordt nagegaan of deze kansen kan bieden op een meer duurzame verhouding tussen beide partijen. We moeten vaststellen dat we op dit moment door de tragische gebeurtenissen met de Israëlische premier Ariel Sharon en de verkiezingoverwinning van de Hamas-beweging een volledig nieuwe politieke situatie kennen, waarbij de centrale vraag is of deze nieuwe verhouding op een bepaalde manier kan bijdrage aan een duurzame oplossing, en op welke wijze de internationale gemeenschap hieraan optimaal kan bijdragen.
De verkiezingsoverwinning van Hamas heeft overal ter wereld sterke reacties los gemaakt. Hoewel iedereen het belang erkent van de open en democratische wijze waarop de beweging de overwinning behaald heeft, iets wat overigens door niemand betwist wordt, rijzen op talrijke plaatsen vragen naar de houding die het Westen en Israël dienen aan te nemen tegenover een regeringspartij die op bijna elke lijst van terreurorganisaties voorkomt.
Het is immers een feit dat Hamas is opgericht met de expliciete bedoeling de Israëlische staat te vernietigen en een Islamitisch geïnspireerde, onafhankelijke Palestijnse staat op te richten. Het is eveneens waar dat Hamas dit doel doorheen haar bestaan heeft trachten waar te maken door talrijke terreuracties uit te voeren, waarbij vaak talrijke Israëlische burgerslachtoffers vielen. Men kan zich dus terecht afvragen in welke mate de internationale gemeenschap zou moeten bijdragen aan de installatie van een regime dat elke vorm van gesprek weigert, en zelfs uit is op de vernietiging van de andere gesprekspartij, en bovendien een duidelijke stempel draagt van politieke islam, hetgeen mede tot uiting komt door zijn verbondenheid met de Moslimbroederschap.
Toch loopt een botte weigering om samen te werken met Hamas aan de opbouw van een werkende Palestijnse autoriteit het gevaar om een aantal belangrijke kansen te laten mis te lopen. De autoriteit van Hamas op dit moment is immers het resultaat van, voor een gebied dat in een toestand verkeert zoals Palestina op dit moment, ongekend open en vrije verkiezingen. Hieruit is Hamas voortgekomen als de grote winnaar, hetgeen er op wijst dat zij op een enorme steun kunnen rekenen bij gewone Palestijnen. Het is die bevolkingssteun die hen in staat kan stellen moeilijke beslissingen op een geloofwaardige manier te nemen. Bovendien moet opgemerkt dat het verkiezingsprogramma van Hamas in de eerste plaats gebaseerd is op voornamelijk sociale programmapunten en onthoudt de beweging zich al enige tijd van aanslagen op Israëlisch grondgebied.
Bovendien kent men op dit moment aan de andere zijde van het vermaledijde afrasteringshek een gelijkaardige politieke situatie. Ook hier staan verkiezingen op stapel, en lijkt de winnaar een partij te zijn die op zeer ruime steun bij de bevolking kan rekenen, mede dankzij het stilaan mythische karakter van de figuur van Ariel Sharon. De partij Kadima van Ehud Olmert lijkt bovendien geneigd om, zij het voornamelijk unilateraal, mee te werken aan een duurzame oplossing van het conflict.
Beide kampen kennen dus op dit moment een situatie van politiek leiderschap die kan rekenen op een brede maatschappelijke steun, hetgeen bijvoorbeeld een groot verschil is met de nadagen van het Fatah-bewind. Vermits elke oplossing van het conflict gepaard zal gaan met moeilijke beslissingen is dit breed maatschappelijk draagvlak een conditio sine qua non voor een politieke oplossing van het conflict. De huidige situatie is er echter ook een van instabiliteit. Olmert erft in Israël de nalatenschap van Ariel Sharon, een partij voornamelijk gebaseerd op het vertrouwen in de persoon van Sharon als leider van Israël, die geen duidelijk afgelijnd en gedragen programma heeft, en dus electoraal zeer gevoelig zal zijn voor tegenslagen. Het hoeft geen betoog dat aanslagen in de straten van Jeruzalem of Tel Aviv op korte termijn een vernietigend effect kunnen hebben.
Ook Hamas wordt geconfronteerd met een instabiele situatie op het thuisfront. Zonder enige vorm van beleidservaring - ze zijn nog maar een paar maanden actief in de gemeentepolitiek - wordt van hen verwacht om de slappe Palestijnse autoriteit, geplaagd door wanbeheer, vriendjespolitiek en corruptie, op zodanige wijze te hervormen dat gewone Palestijnen in het dagelijkse leven een verschil merken. Mislukken zij hierin, dan zal hun breed maatschappelijk draagvlak snel afbrokkelen, hetgeen bijzondere gevaren met zich meebrengt voor een verdere extremisering. Er moet nagegaan worden in wat de rol zou kunnen zijn van een werkende en gedragen Palestijnse autoriteit in een vredesproces.
De houding van de internationale gemeenschap is in dit verband van enorm belang. Zij kan kiezen tussen een linea recta opschorten van alle gesprekken en steun met en aan Hamas, vanwege hun terroristische inslag. Dit zal een belangrijke handicap blijken in het herstel van de politieke autoriteit in Palestina. De instabiele situatie die dit zal meebrengen, verdere aftakeling van de Palestijnse gebieden en een getroubleerd Hamas dat eventueel zijn weg zoekt in extremisme en agressie teneinde zijn publiek draagvlak te behouden, kan blijken schadelijker te zijn voor een vredesproces dan om beetje bij beetje mee te werken aan het herstel van de Palestijnse autoriteit.
Ik zou in deze dan ook willen pleiten voor pragmatisme. Vanzelfsprekend kan er geen sprake zijn van steun of medewerking aan een regime dat in de praktijk zijn toevlucht zoekt tot geweld om zijn politieke doeleinden te verwezenlijken. Het brede draagvlak dat politici in beide kampen momenteel genieten biedt echter ook nieuwe mogelijkheden om te komen tot stabiliteit. Het gevaar van mislukking is enorm en door het wankele evenwicht is waakzaamheid vanzelfsprekend geboden.
Toch moet de internationale gemeenschap elke kans die zich aanbiedt met beide kansen grijpen - er staat te veel op het spel - en zich niet al te veel laten leiden door grote symbolen maar resoluut kiezen voor een oplossing op het terrein. Het gevaar dreigt immers dat door grote symbolische offers te eisen in ruil voor medewerking, zoals bijvoorbeeld de expliciete erkenning van de staat Israël of een volledige en voorafgaandelijke ontwapening door Hamas, de situatie door bovengenoemde instabiliteit op korte termijn zal ontploffen. Naar mijn mening moet de internationale gemeenschap - en hier kan een unieke kans liggen voor de Europese diplomatie door haar neutraler karakter en ervaring in staatsopbouw - de steun blijven handhaven, zij het onder strikte feitelijke conditionaliteit, gericht op effecten en verbeteringen op het terrein. Projectgebonden steun gericht op het installeren en verbeteren van de Palestijnse autoriteit zonder dat in eerste instantie veel symbolische toegevingen worden gevraagd in plaats van te kiezen voor voorafgaandelijke diplomatieke offers met alle risico’s van dien.
Hierdoor wordt aan Hamas de kans verleend zijn politieke gezag te behouden door middel van verbeteringen in het dagelijkse leven van de Palestijnen waardoor tussen beide partijen om termijn een vertrouwen kan groeien dat kan leiden tot een meer duurzame oplossing, die bijvoorbeeld zou kunnen aanvangen met een algemene wapenstilstand. Misschien kan deze rustperiode dan op termijn leiden tot grotere politieke vooruitgang, waarna er misschien eindelijk in een rustige en stabiele atmosfeer gepraat kan worden over de heikele symbooldossiers.
De internationale gemeenschap dient in mijn ogen hier dan ook het risico te nemen. Zolang Hamas zich in de praktijk niet meer bedient van het terrorisme en op het terrein meewerkt met het herstel van de Palestijnse autoriteit zijn de mogelijkheden die het breed draagvlak bij de Palestijnse bevolking biedt te belangrijk om zomaar te negeren. In de huidige context zijn stappen vooruit in de symbolisch geladen dossiers immers zonder meer ondenkbaar, en door de instabiliteit is er een reële kans op een verdere escalatie en een nieuwe totale en langdurige impasse, met alle menselijk leed vandien. Het is op dit terrein dat de internationale gemeenschap, met hopelijk de Europese diplomatie in een hoofdrol, een reële bijdrage kan leveren aan het verbeteren van het dagelijkse leven en de kansen van vele individuen. Deze kans mag dan ook niet genegeerd worden. Deze column is eerder verschenen op www.liberales.be (c) Wim Aerts, 2006 Debateer mee op ons Forum! |
